Skuteczność prezerwatyw: co oznaczają liczby i jak zmniejszyć ryzyko

Spis treści

Przy prawidłowym użyciu prezerwatywy zewnętrzne zapobiegają ciąży w około 98% przypadków w skali roku; przy typowym użyciu skuteczność jest niższa i wynosi około 82–87%. To wskaźniki dla grup użytkowników, a nie prawdopodobieństwo ciąży po jednym stosunku. Prezerwatywy pomagają też ograniczać ryzyko wielu zakażeń przenoszonych drogą płciową (STI), choć nie chronią jednakowo przed wszystkimi.

Co oznaczają liczby dotyczące skuteczności?

Skuteczność antykoncepcji zwykle opisuje się dla pierwszego roku stosowania. Przy idealnym użyciu prezerwatywy zakłada się ją prawidłowo od początku do końca każdego stosunku. Typowe użycie uwzględnia błędy, takie jak założenie jej dopiero w trakcie kontaktu, zsunięcie lub pęknięcie.

Podawane wartości mogą się różnić zależnie od źródła i przyjętych danych. Światowa Organizacja Zdrowia podaje około 98% przy idealnym użyciu i około 87% w codziennej praktyce. NHS podaje odpowiednio 98% i 82%. Nie oznacza to, że po pojedynczym stosunku ryzyko ciąży wynosi 13–18%: te wartości odnoszą się do roku stosowania metody.

W praktyce skuteczność prezerwatyw zależy od tego, czy są używane za każdym razem i czy nie dochodzi do błędów. Nawet przy starannym postępowaniu żadna metoda nie daje stuprocentowej gwarancji.

Jak prawidłowo używać prezerwatywy?

1. Sprawdź opakowanie i termin ważności. Nie używaj prezerwatywy, jeśli saszetka jest uszkodzona, a produkt jest przeterminowany lub wygląda na zniszczony.
2. Otwórz opakowanie ostrożnie. Zęby, nożyczki i ostre paznokcie mogą uszkodzić materiał.
3. Załóż prezerwatywę przed kontaktem genitaliów. Powinna znaleźć się na w pełni wzwiedzionym członku, zanim dotknie on pochwy, odbytu lub okolicy genitalnej partnera czy partnerki.
4. Sprawdź, czy jest rozwijana we właściwą stronę. Ściśnij zbiorniczek na końcu, aby usunąć z niego powietrze, i rozwiń prezerwatywę aż do nasady. Jeśli nie chce się rozwijać, nie odwracaj jej i nie używaj ponownie — sięgnij po nową.
5. Używaj jej przez cały stosunek. Do każdego kolejnego kontaktu, także po zmianie rodzaju seksu, potrzebna jest nowa prezerwatywa.
6. Po wytrysku przytrzymaj ją u nasady podczas wycofywania członka. Zmniejsza to ryzyko zsunięcia się prezerwatywy i wylania nasienia.
7. Wyrzuć ją do kosza. Prezerwatywy są jednorazowe; nie należy ich spłukiwać ani używać ponownie.

Jeśli potrzebujesz lubrykantu, sprawdź jego zgodność z materiałem prezerwatywy. Oleje, wazelina i tłuste balsamy mogą osłabiać lateks. Więcej o doborze preparatu przeczytasz w artykule Lubrykant wodny czy silikonowy? Dobór do prezerwatyw i akcesoriów.

Co najczęściej obniża skuteczność?

Do błędów, którym można zapobiec, należą:

• zakładanie prezerwatywy dopiero po rozpoczęciu kontaktu genitaliów;
• używanie jednej prezerwatywy więcej niż raz albo nakładanie dwóch jednocześnie;
• niedopasowany rozmiar, który sprzyja zsuwaniu się lub pękaniu;
• nieostrożne otwieranie opakowania albo uszkodzenie prezerwatywy paznokciem;
• stosowanie tłustych preparatów z prezerwatywą lateksową;
• przechowywanie produktu w warunkach, które mogą go uszkodzić, lub użycie po upływie terminu ważności;
• zbyt późne wycofanie członka po wytrysku, gdy erekcja zaczyna słabnąć.

Jeśli prezerwatywa często pęka albo się zsuwa, sprawdź rozmiar i sposób zakładania, a także rodzaj lubrykantu. Przyczyną może być niedopasowanie albo niezgodny preparat; samo częste pękanie nie pozwala jednak stwierdzić, co konkretnie zawiodło.

Przed czym chroni prezerwatywa, a gdzie ma ograniczenia?

Prezerwatywa tworzy barierę, która ogranicza kontakt z wydzielinami i błonami śluzowymi. Pomaga zapobiegać ciąży i zmniejsza ryzyko wielu STI, w tym HIV, chlamydiozy i rzeżączki, jeśli jest używana konsekwentnie i prawidłowo.

Ochrona może być mniejsza w przypadku zakażeń przenoszonych także przez kontakt skóry ze skórą, takich jak opryszczka narządów płciowych, HPV czy kiła. Zmiany zakaźne poza obszarem osłoniętym przez prezerwatywę nadal mogą stanowić źródło zakażenia. Prezerwatywa ogranicza ryzyko, ale go nie usuwa.

Jeśli główną obawą jest ciąża, a chcesz dodatkowego zabezpieczenia, możesz omówić z lekarzem lub lekarką inną metodę antykoncepcji. Nie zastępuje ona jednak prezerwatywy w ograniczaniu ryzyka STI. Tabletki antykoncepcyjne, implant ani wkładka nie chronią przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.

Co zrobić, gdy prezerwatywa pęknie lub się zsunie?

Przerwij stosunek i załóż nową prezerwatywę, jeśli chcecie kontynuować. Jeśli mogło dojść do kontaktu nasienia z pochwą, możliwa jest antykoncepcja awaryjna — warto pilnie skontaktować się z farmaceutą lub lekarzem, ponieważ dostępne metody mają ograniczone okna czasowe, a wybór zależy od sytuacji. Nie czekaj na objawy ani na termin miesiączki, żeby zasięgnąć porady.

Jeśli mogło dojść do narażenia na STI, zapytaj personel medyczny o dalsze postępowanie i termin ewentualnych badań. Dobór badań i moment ich wykonania zależą od rodzaju kontaktu oraz zakażenia, którego może dotyczyć ryzyko.

Częste pytania

Czy dwie prezerwatywy chronią lepiej niż jedna?

Nie. Dwie założone jednocześnie mogą ocierać się o siebie, co zwiększa ryzyko uszkodzenia. Używaj jednej prezerwatywy naraz.

Czy prezerwatywa chroni przed każdą chorobą przenoszoną drogą płciową?

Nie w równym stopniu. Najlepiej ogranicza ryzyko zakażeń przenoszonych przez wydzieliny, ale nie osłania całej skóry, dlatego nie eliminuje ryzyka zakażeń przenoszonych także przez kontakt skórny.

Czy można używać tej samej prezerwatywy przy seksie waginalnym i analnym?

Nie. Zmień ją przed zmianą rodzaju kontaktu. Nowa prezerwatywa ogranicza przenoszenie drobnoustrojów między różnymi okolicami ciała i zapewnia nową, nieuszkodzoną barierę.

Czy prezerwatywy z lubrykantem plemnikobójczym są skuteczniejsze?

Nie należy zakładać, że dodatkowy środek plemnikobójczy zapewni lepszą ochronę przed STI. Najważniejsze jest prawidłowe i konsekwentne używanie prezerwatywy. Jeśli produkt zawiera substancje, które powodują podrażnienie, przerwij jego stosowanie i wybierz inny typ.

O autorce

Lena Domańska

Lena Domańska — redaktorka Bibiuti.pl. Opracowuje poradniki o pielęgnacji, makijażu, włosach i stylu. Zwraca uwagę na dobór produktów, codzienne nawyki i informacje producentów, aby ułatwiać czytelniczkom świadome wybory.

Wszystkie artykuły autorki →