Wazektomia: na czym polega i kiedy chroni przed ciążą?

Spis treści

Wazektomia polega na przerwaniu drożności nasieniowodów, tak aby plemniki nie trafiały do nasienia. Jest metodą trwałej antykoncepcji, ale nie chroni przed ciążą od razu po zabiegu. Z dodatkowego zabezpieczenia można zrezygnować dopiero wtedy, gdy lekarz potwierdzi skuteczność na podstawie kontrolnego badania nasienia. Sam upływ czasu ani określona liczba wytrysków nie wystarczają.

W 30 sekund

• Zabieg blokuje transport plemników. Jądra nadal je produkują, a organizm je wchłania.
• Po wazektomii nadal dochodzi do wytrysku. Zabieg zasadniczo nie zmienia produkcji testosteronu, zdolności do erekcji ani odczuwania orgazmu.
• Do potwierdzenia skuteczności badaniem nasienia trzeba stosować dodatkową antykoncepcję.
• Wazektomię należy traktować jako decyzję trwałą. Próba odtworzenia drożności nasieniowodów nie gwarantuje możliwości poczęcia dziecka.
• Metoda nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.

Na czym polega wazektomia?

Podczas wazektomii lekarz przerywa i zabezpiecza oba nasieniowody, czyli przewody transportujące plemniki z najądrzy. Zabieg wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym. Sposób dotarcia do nasieniowodów i zamknięcia ich końców zależy od stosowanej techniki.

Po zabiegu plemniki nie mogą przedostawać się do ejakulatu, czyli płynu wydalanego podczas wytrysku. Nadal jednak powstają w jądrach, a następnie są rozkładane i wchłaniane przez organizm. Nie gromadzą się bez końca i nie trzeba ich „usuwać” dodatkowym zabiegiem.

Wazektomia nie obejmuje usunięcia jąder. Nie ma też na celu zahamowania wytwarzania hormonów płciowych. Większość objętości nasienia stanowią wydzieliny innych gruczołów, dlatego po zabiegu wytrysk pozostaje, a jego wygląd nie pozwala ocenić skuteczności antykoncepcji.

Określenie „wazektomia bez skalpela” opisuje sposób uzyskania dostępu do nasieniowodów przez niewielki otwór w skórze. Nadal jest to zabieg wymagający zamknięcia nasieniowodów, gojenia i późniejszej kontroli nasienia.

Kiedy można zrezygnować z dodatkowej antykoncepcji?

O skuteczności wazektomii decyduje wynik kontrolnego badania nasienia oceniony przez lekarza. Bezpośrednio po zabiegu w drogach wyprowadzających nasienie mogą pozostawać plemniki, które nadal mogą doprowadzić do zapłodnienia.

Termin pierwszej kontroli wyznacza placówka wykonująca zabieg. Uwzględnia przy tym czas potrzebny na usunięcie pozostałych plemników oraz przyjęty sposób kontroli. Nie należy samodzielnie uznawać, że zabezpieczenie jest już zbędne, ponieważ minęło kilka tygodni, rana się zagoiła lub doszło do wielu wytrysków.

Bezpieczna kolejność postępowania wygląda tak:

1. Po zabiegu stosuj dotychczasową lub uzgodnioną z lekarzem dodatkową antykoncepcję.
2. Wykonaj badanie nasienia w wyznaczonym terminie i zgodnie z instrukcją laboratorium.
3. Przekaż wynik lekarzowi, który oceni, czy spełnia on kryteria potwierdzenia skuteczności.
4. Jeśli potrzebne jest kolejne badanie, utrzymuj dodatkowe zabezpieczenie aż do zakończenia kontroli.

Wytyczna American Urological Association (AUA) z 2012 r. dopuszcza potwierdzenie skuteczności na podstawie jednej świeżej, wymieszanej i nieodwirowanej próbki nasienia, jeśli badanie wykazuje brak plemników (azoospermię) albo wyłącznie nieruchome plemniki w stężeniu nieprzekraczającym 100 000/ml. Kryterium to wymaga braku plemników ruchliwych. Jest to kryterium konkretnej wytycznej; sposób kontroli należy uzgodnić z placówką wykonującą zabieg. Wyniku nie należy interpretować samodzielnie ani odstawiać dodatkowej antykoncepcji bez potwierdzenia lekarza. Znaczenie mają liczba i ruchliwość plemników oraz warunki wykonania badania.

Obecność ruchliwych plemników wymaga dalszej oceny. Może oznaczać, że na potwierdzenie efektu jest jeszcze za wcześnie, ale także wskazywać na utrzymującą się drożność lub ponowne połączenie nasieniowodów. Lekarz ustala wtedy dalsze kontrole, a w razie potrzeby rozważa ponowny zabieg.

Nawet po potwierdzeniu skuteczności pozostaje niewielkie ryzyko niepowodzenia, między innymi wskutek późnego odtworzenia drożności nasieniowodu. Wazektomia jest bardzo skuteczną metodą, ale nie daje absolutnej gwarancji, że ciąża nigdy nie wystąpi.

Jak wazektomia wpływa na seks i samopoczucie?

Wazektomia zasadniczo nie powinna pogarszać erekcji, hamować popędu ani odbierać zdolności do orgazmu. Przerwanie nasieniowodów nie wyłącza mechanizmów odpowiedzialnych za te funkcje. Nie oznacza to jednak, że każdy od razu po zabiegu czuje się tak samo jak wcześniej.

W okresie gojenia mogą występować tkliwość, obrzęk, zasinienie i ból moszny. Powrót do współżycia oraz aktywności fizycznej powinien odbywać się zgodnie z zaleceniami operatora i z uwzględnieniem samopoczucia. Ustąpienie dolegliwości pozwalające wrócić do seksu nie jest równoznaczne z uzyskaniem ochrony antykoncepcyjnej.

Na komfort seksualny mogą wpływać również obawy przed bólem, ciążą lub konsekwencjami trwałej decyzji. Jeśli po wygojeniu utrzymują się ból, trudności seksualne albo niepokój, warto omówić je z lekarzem.

Jakie ryzyko wiąże się z zabiegiem?

Wazektomia jest zabiegiem chirurgicznym, dlatego wymaga kwalifikacji i omówienia możliwych powikłań. Oprócz przejściowego bólu czy zasinienia mogą wystąpić krwiak, zakażenie rany lub bolesny guzek związany z reakcją na plemniki poza nasieniowodem. U części osób rozwija się przewlekły ból moszny, który może wymagać leczenia.

Po zabiegu skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawią się:

• narastający ból lub szybko powiększający się obrzęk;
• gorączka, ropna wydzielina albo nasilające się zaczerwienienie rany;
• utrzymujące się krwawienie;
• dolegliwości, które zamiast ustępować, nasilają się lub utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Nagły, silny ból jądra wymaga pilnej oceny medycznej. Nie należy automatycznie przypisywać go przebytej wazektomii, ponieważ może mieć inną przyczynę.

Przed zabiegiem trzeba poinformować lekarza o chorobach przewlekłych, wcześniejszych operacjach moszny, problemach z krzepnięciem oraz wszystkich przyjmowanych lekach. Leków wpływających na krzepnięcie nie odstawia się samodzielnie.

Czy wazektomię można odwrócić?

Można podjąć próbę chirurgicznego odtworzenia drożności nasieniowodów, ale wazektomię należy wybierać z założeniem jej trwałości. Ponowne pojawienie się plemników w nasieniu i uzyskanie ciąży to dwa różne rezultaty — operacja nie gwarantuje żadnego z nich.

Szanse zależą między innymi od czasu, który minął od wazektomii, stanu dróg wyprowadzających nasienie oraz płodności obojga partnerów. Inną możliwością bywa pobranie plemników i wykorzystanie ich w leczeniu niepłodności, co również wymaga procedur medycznych i nie zapewnia powodzenia.

Jeśli możliwość biologicznego rodzicielstwa w przyszłości pozostaje ważna, warto przed zabiegiem omówić antykoncepcję odwracalną oraz ewentualne zamrożenie nasienia. Przechowanie nasienia nie jest gwarancją późniejszego urodzenia dziecka.

Wątpliwość „teraz nie chcę dzieci, ale nie wiem, co będzie później” ma znaczenie dla wyboru metody. Decyzję najlepiej podejmować bez presji partnera lub partnerki i bez założenia, że w razie zmiany planów zabieg łatwo da się cofnąć.

O co zapytać urologa przed wazektomią?

Konsultacja powinna wyjaśnić zarówno przebieg zabiegu, jak i obowiązki po nim. Szczególnie przydatne są pytania o kontrolę skuteczności, ponieważ od niej zależy moment rezygnacji z dodatkowego zabezpieczenia.

Na wizytę można zabrać taką listę:

• Jaką techniką zostaną zamknięte nasieniowody i jakie są jej ograniczenia?
• Czy mój stan zdrowia, leki lub wcześniejsze zabiegi wpływają na kwalifikację?
• Jak przygotować się do zabiegu i jak postępować podczas gojenia?
• Kiedy mogę wrócić do pracy, sportu i współżycia?
• Kiedy i gdzie wykonać badanie nasienia oraz jak przygotować próbkę?
• Kto oceni wynik i w jaki sposób otrzymam potwierdzenie, że mogę odstawić dodatkową antykoncepcję?
• Co będzie potrzebne, jeśli w badaniu nadal pojawią się plemniki?
• Z kim kontaktować się w razie powikłań lub utrzymującego się bólu?

Wazektomia rozwiązuje kwestię zapobiegania ciąży, ale nie zabezpiecza przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową. Jeśli istnieje ryzyko takiego zakażenia, prezerwatywa pozostaje potrzebna również po potwierdzeniu skuteczności zabiegu.

O autorce

Lena Domańska

Lena Domańska — redaktorka Bibiuti.pl. Opracowuje poradniki o pielęgnacji, makijażu, włosach i stylu. Zwraca uwagę na dobór produktów, codzienne nawyki i informacje producentów, aby ułatwiać czytelniczkom świadome wybory.

Wszystkie artykuły autorki →